URL NEDİR?
URL; Uniform Resource Locator yani “tekdüzen (standart) kaynak bulucu(konumlayıcı)” demektir. Bu format sayesinde internet dünyasında gördüğünüz bütün dosyalar, videolar, filmler, grafikler, kodlar birbirine önceden formatı belirlenmiş bir mantık ile bağlanarak size sunulmaktadır. Bu sayede belirli interneti kuran mühendisler, iletişimin her yerde aynı temel üzerinden devam edebilmesi için bize protokol önermiş ve bu öneriler de zamanla standartlaşmıştır.
Bu sistemi dünyada ilke kez kullanan kişi Tim Berners Lee’dir. Berners, 1994 yılında Unix dosya alanlarını birbirleriyle ayırmak için URL’leri bulmuştur. Fakat bundan öncesine gidersek ilk yapının 1960’lı yıllarında sonlarında ARPANET yapısı altında kurulduğunu görürüz. ARPANET TCP/IP protokolü üzerinden bilgisayarların birbirleri ile haberleşmesini sağlamış ve bugün kullandığımız internet’in babası olmuştur diyebiliriz. Bu protokol sayesinde birbirleri ile iletişim kuran bilgisayarlar zamanla ortak bir iletişim protokolüne ihtiyaç duydular çünkü o dönemde farklı araştırma grupları farklı iletişim protokolleri kullanıyordu. Yani tek bir protokol dosyanın tipi ne olursa olsun kolayca bağlantı sağlayabilecek esneklikte olmalı, tanımlanabilmeli ve ihtiyacı olan veriyi tek bir komut ile çağırabilmeliydi.
ARPANET 1990’lı yıllara kadar sabit kaldı. İnternetin yaygınlaşması ufukta görülünce 3 adet temel protokol internet kullanımı için özelleştirildi. Bunlar HTTP protokolü, HTML ve URL idi. İlk iki kelimenin açılımlarına bakacak olur isek sırası ile
- http: Hypertex Transfer Protocol – Çok katmanlı transfer protokolü. Yani veri alıp göndermek için metod yapısı.
- HTML: Hypertext Markup Language: Çoklu yazı işaretleme dili. Yani yazı temelli verilerin bilgisayar ekranına “render” edilmesini sağlayan protokol
URL’NİN ANATOMİSİ:
Url’yi ele aldığımızda bazı parçaların zorunlu, bazı parçalarınsa seçmeli olduğunuz görürüz. Yani istersek kullanırız istemezsek de kullanmayız. Mesela http 80 portunu otomatik olarak seçer. Fakat zorunda değildir. Örnek vermek için şu hayali uzantımızı kullanalım:
http://www.hayali.com:80/herneyse /herneyse.html?bu=şu&şu=onlar#fn2 (Biraz saçma görünüyor olabilir ama bunu bu şekilde anlatmak zorundayız).
http:// ( ya da HTTPS olabilir – güvenlikli sürümü) Veri almamız için gerekli şemanın protokol tipini en başta belirtiyoruz. Diğer versiyonları da vardır mesela: mailto: (mail göndermek için hazırlanmış şema), ftP ( temel dosya transfer protokolü) gibi.. Bu noktada “:” şema ayracı olarak kullanılmaktadır. “(//) “ kısmı ise yerel host adının başlangıç noktasını ifade etmektedir.
www. Kısmı içeriğin tarifinin vermektedir. Bizim kullanımımızda bu “World wide web” demektir. Yani dünya genelinde internet deneyimi olarak Türkçeleştirebiliriz. Bu alan aynı zamanda bir alt domaini de belirtebilir. Eğer ben adresimi www.destek.hayali.com yaparsam destek sayfasının içerisine direk yönlendirme yapabilirim.
hayali.com ise benim alan adımdır. Hangi hosting alanını hedefliyorsam oraya yönlenmek istediğimi protokole bildirir. “Com.” Kısmı ise son ektir. Bu son ek kısımları günümüzde 500 civarıdır ve sektöre ya da ilgi alanlarına göre farklıları kullanılabilir (mesela. net ya da. org).
:80 ise bizim verimizin yol alacağı koridorun adıdır. Tabi eğer standart bir koridor kullanmak istenmeyebilir. Farklı koridorlar için farklı kapı tipleri vardır ve özel isteğimize göre biz farklı bir koridor seçebiliriz.
herneyse /herneyse.html ise verinin server makinamızda bulunduğu alanın tarifini içerir. Burada kastedilen tarif bildiğimiz fiziksel alan tarifidir ve günlük hayatımızdaki adres tarifi ile aynı mantık içinde işler. Tabi burada kast edilen bir hard disk üzerinde soyutlanmış olarak kayıtlı tutulan bir verinin koordinatlarıdır. / ise gene ayırmaçtır ve URL hiyerarşisi içerisinde tümdengelimin sıralamasını gösterir.
bu=şu&şu=onlar : bu kısım ise sorgu dizisidir. Birden fazla soru öğesi barındırarak bu soruların karşı taraftaki karşılıklarının URL protokolünde karşılığını bana getir emrini üretir. Bu tip sorgu dizileri genellikle dinamik URL’ler olarak tanımlanır. Dinamik URL’ler evrensel bir standart içerisinde çalışmayabilir. Genellikle her server yapısının kendi içerisinde bulunan çalışma mantığına uygun gelecek şekilde çeşitlendirilerek kullanılırlar.
#fn2 : bu kısım opsiyoneldir ve çapa amacı görür. “#” ile fonksiyonuna başlar ve bazı yazı karakterleri ile desteklenir. Bunun sayesinde kullandığımız internet açarları (mesela Google Chrome) gitmek üzere yola çıkıp vardığımız internet sayfasında bizi sabitleyeceği yeri anlar. Yani yolculuğun son noktası olarak burası hedeflendi, burada dur komutu üretir.
URL NEDEN ÖNEMLİDİR?
Evet URL önemlidir çünkü her bir URL sizin ve karşı taraftaki alıcının arasında yapılmış bir online sözleşmedir. Eğer siz URL’lerinizi kurduktan sonra yok eder ya da yerini değiştirirseniz kullanıcılarınız ile sözleşmenizi bozuyorsunuz demektir. Dolayısıyla olabildiğince az bir şekilde URL adreslerini değiştirmelisiniz. Seo anlamında da Google bu konuya temel protokol olduğu için önem vermek durumundadır.
URL seçerken üst kısım başlığınızın olabildiğince net seçilmiş olmasına dikkat etmelisiniz. Mesela bizim şirketimizin adı Tunçbilek Reklam’dır dolayısıyla da biz ana iki domain adımızı www.tuncbilekreklam.com ve gazete yayınımızı www.tuncbilekreklam.com.tr olarak belirlemiş durumdayız. Dolayısıyla değiştirmemeliyiz. Yazımı kolay olduğu için müşterilerimiz hem yazmada hem de hatırlama da problem yaşamayacaklardır. Öte yandan olabildiğince az alt domain kullanmalısınız çünkü arama motorları her subdomain’i ayrı bir site olarak görmektedir. Diğer bir nokta ise URL’ninz içieirnde rakamlardan ziyade kelimeleri kullanmalısınız. Mesela http://www.tuncbilekreklam.com/haberler-1.html gibi. Diğer yandan URL yapınız ile konu başlıklarınız kısaltılsa bile uyumlu olmalıdır. Alt dosyalarınız ana sayfa başlıklarınız ile uyumlu ve her bölümde aynı mantıkla ilerliyor olmalıdır. Mesela http://www.tuncbilekreklam.com/haber-backlInk-nedIr-2019da-ne-kadar-OnemlIdIr-65.html gibi.
Diğer bir önerimiz ise sadece küçük harflerle ve ASCII karakterlerinin kullanımıdır. Bu iki bütün tam olarak uygulanmadığında kullanıcı verilerini ne backend yapısında hem de frontend yapısında gözlemleyemez ( buna arama motoru örümcekleri de dâhildir). Diğer bir nokta ise tire ve alt çizgi kullanımıdır. Her ikisini de kullanınız. Arama motorları kalabalıklaşan veri gruplarında daha rahat ayırım yapabilmek için tire ve alt çizgi kullanımını desteklemektedir.
Umarız bu makalemiz sizin için açıklayıcı olmuştur.
Hoşçakalın
Hazırlayan:
Dr. Barış Tunçbilek
Tunçbilek Reklam Dijital Strateji Yöneticisi
Uyarı: Blogumuz içerisinde yayınlanan özgün içerik; 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve FSEK ‘nun 71. maddesi tarafından gerek cezai gerekse hukuki yönden Tunçbilek Reklam Ltd. Şti. adına korunmaktadır. İzin almadan ve kaynak belirtilmeden kullanılamaz.